جنسیتزدگی در پوشش رسانهای فوتبال زنان؛ خود را بیارا!
رسانه «کانورسیشن» در نوشتار خود به تاریخ جنسیتزدگی در پوشش خبری فوتبال زنان پرداخته است.
به گزارش فوتبالبین، تیمهای ملی فوتبال زنان استرالیا و نیوزیلند برای نخستین بار در سال 1979 مقابل یکدیگر صفآرایی کردند. این دیدار میتوانست آغاز عصری تازه در تاریخ فوتبال 2 کشور باشد اما نه خبری از ورزشگاهی مملو از تماشاگر بود و نه هیاهوی رسانهای امروز پیرامون تیمهای ملی زنان به چشم میآمد.
حدود 200 نفر برای تماشای بازی به ورزشگاهی در جنوب سیدنی رفتند. خبری از تابلوهای تبلیغاتی حامیان مالی، جایگاه سرپوشیده و سخنرانی مقامهای رسمی نشد و رسانههای اندکشماری برای پوشش بازی حضور داشتند. حتی سالها بعد، بازیکنان به یاد نمیآوردند آیا سرود ملی پیش از مسابقه شکل گرفت یا نه.
زنان استرالیایی با لباسهای مردانهای که به تنشان نمینشست از رختکن بیرون آمدند و هیچ عکس رسمی به ثبت نرسید. انجمن فوتبال زنان استرالیا، نهاد مسئول برگزاری، دفترچهای کوچک را به قیمت 20 سنت میفروخت؛ یادگاری ساده از دیداری که اهمیت تاریخیاش در آن روز چندان مورد توجه قرار نگرفت.
تاریخ در میان بریدههای روزنامه 4 دهه پس از آن دیدار، هنگام گفتوگو با «هدر رید» از مدافعان برابری جنسیتی و شماری دیگر از بازیکنان، جزئیات زیادی از خاطراتشان در آن روزها در اذهان باقی نماند. پژوهشگران برای پر کردن این حفره، سراغ دفترچههای قدیمی بازیکنان رفتند؛ دفترچههایی با عکسها و بریدههای روزنامه.
انتظار میرفت با توجه به جایگاه فوتبال زنان در آن دوره، مطالب چندانی برای جمعآوری وجود نداشته باشند اما واقعیت غافلگیرکننده بود. جولی دولان، کاپیتان وقت تیم ملی زنان استرالیا، مثل بسیاری از همتیمیهای خود و بازیکنان نیوزلندی، پوشهای از عکسها و مطالب مربوط به دوران فوتبالش را نگه داشت.
این مجموعهها نشان میدادند فوتبال زنان بیشتر از حد تصور در روزنامهها حضور داشت؛ هرچند تعدد مطالب به معنای پوشش محترمانه و منصفانه نبود. در بسیاری از آنها، نگاه تحقیرآمیز و جنسیتزده بر روایت بازی و عملکرد بازیکنان سایه انداخت.
ظاهر، پررنگتر از مهارت در گزارشهای آن دوران به جای تمرکز بر تواناییهای فنی و تلاش بازیکنان، بارها به ظاهر، موها، چشمها و اندام بازیکنان پرداخته میشد. حتی اگر متن یک گزارش، لحنی به نسبت بیطرفانه داشت، سردبیر رسانه برای آن تیتری مانند «جاهطلبان جذاب» برمیگزید.
شرح عکسها گاه فوتبالبینستها را به رقصندگان تشبیه میکرد. عباراتی مانند «باله با کفش فوتبال»، «بیایید برقصیم!» و «با حذف چکمهها، آنها میتوانند نقش رقاص را ایفا کنند» برای تصاویری به کار میرفت.
روزنامهنگاران مرد گاهی به تحسین مهارت بازیکنان میپرداختند اما همزمان ظاهرشان را با کلمات خاص در قیاس با فوتبالبینستهای مرد، برجسته میساختند.
اصرار خاص فشار برای مطابقت با تصورات رایج از زنانگی، تنها محدود به نوشتههای روزنامهها به نظر نمیرسید. از برخی بازیکنان خواسته میشد پس از تمرین برای عکاسی، خود را بیارایند. شونا باس، بازیکن پیشین تیم ملی استرالیا پیش از یک نشست خبری به چنین اجباری تن داد.
حتی بازیکنان نوجوان از این نگاه در امان نماندند. جیمی راسمن، بازیکن 15 ساله استرالیا در رسانهها با توصیفهایی ناپسند درباره ظاهرش معرفی میشد؛ «خوشچهره»، «خوشهیکل»، «آهوی خوشخرام» و «مانکن»! این توصیفات، توجه را از موضوع اصلی، یعنی حضورش در تیم ملی و تواناییهایش منحرف میکرد.
صدایی که کمتر شنیده میشد زنان در زمین برای احقاق حقوقشان تلاش میکردند و مردان حاضر در فوتبال زنان از مربیان گرفته تا داوران، اغلب فرصت بیشتری جهت بیان نظرات در مطبوعات داشتند. گاهی بازیکنان زن از دریچه رابطهشان با مردان معرفی میشدند.
پاتریسیا اوکانر یکی از چهرههای شناختهشده در رشد فوتبال زنان در ایالت نیو ساوتولز بود. با این حال، یکی از روزنامهها به تندی درباره او نوشته «باید از همسر و مربی خود، جو اوکانر اطاعت کند» و لحن آمرانه داشت.
این نوشتهها تنها بازتاب چند انتخاب نامناسب در تیترها تلقی نمیشدند. تصویری از فضایی گستردهتر را ارائه میکردند و زنان برای بازی کردن، دیده شدن و فعالیت در محیطی امن، کار دشواری داشتند. برخی از بازیکنان به یاد میآوردند هنگام مواجهه با مطبوعات، احساس نامطلوبی داشتند. شونا باس رفتار رسانهها را تحقیرآمیز توصیف میکرد.
از حاشیه تا میزبانی جام جهانی در سال 2023، استرالیا و نیوزلند به طور مشترک میزبانی جام جهانی زنان را تقبل کردند. این بار استقبال هواداران، فاصله آن دیدار کمتماشاگر سال 1979 با جایگاه تازه فوتبال زنان را آشکار میساخت.
مرور دفترچههای قدیمی تنها روایتگر داستان پیشرفت نیستند. شهادت میدهند بازیکنان نسلهای گذشته، شرایطی دشوار طی کردند. با وجود کمبود امکانات و نگاه تبعیضآمیز بخشی از رسانهها به بازی ادامه دادند و بخشی از تاریخ فوتبال کشورهایشان را ساختند.
* سوشیانت نجاتپور
پوشش خبری: فوتبالبین